عاشیقها نوازندگان و آوازخوانانی هستند که در ایران، جمهوری آذربایجان، ترکیه، ترکمنستان، قفقاز و دیگر مناطق ترکنشین هنرنمایی میکنند. عاشیقهای آذربایجان وارث یکی از غنیترین بخشهای ادبیات و فرهنگ شفاهی آسیا هستند.برخی از کارشناسان معتقدند که فرهنگ عاشیقی ، در ایران یادگار شاه اسماعیل صفوی است. دربار شاه اسماعیل، محل پرورش عاشیقها بوده و «عاشیق قربانی» اولین عاشیقی بود که در این دربار فعالیت میکرد.
عاشیقها در فرهنگ آذربایجان جایگاه ویژهای بهدلیل نقش آنها در انتقال فرهنگ و ادبیات شفاهی به مردم دارند.اسم قدیمی عاشیق، «اوزان» بودهاست.
نوعی مبارزه و مسابقه میان دو عاشیق از طریق آواز و موسیقی است. در گذشته رسم بر این بوده است که در پایان این مبارزه عاشیق مغلوب، سازش را به رقیبش میبخشید. داستان رقابت خستهقاسم و لزگیاحمد در میان عاشیقهای ایران معروف است.
ساز عاشیقی با نامهای قوپوز، چگور شناخته میشود؛ گر چه در برخی نواحی ایران برخی از عاشیقها سازهایی غیر از چگور مینوازند.
چندین داستان بهصورت نظم و نثر توسط عاشیقها آفریدهشده و بهصورت شفاهی به نسلهای بعدی منتقل شدهاست.
برخی از این داستانها عبارتند از کوراوغلو ،اصلی و کرم، طاهر میرزا ، امیرارسلان ، عاشیق غریب و ...